|  ۱۶ آبان ۱۳۹۴
شرح نفس شفا

شرح نفس شفا

کتب شفای جناب شیخ الرئیس بوعلی سینا در چهار بخش منطق، ریاضیات، طبیعیات و الهیات تالیف شده که نفس شفا فن ششم از بخش طبیعیات شفاست که شیخ الرئیس در این بخش پیرامون مسائل نفس بحثی جامع نموده اند. علما و یزرگان در طول سیر علمی و عملی کتاب نفس شفای جناب شیخ الرئیس را تدریس نموده و به این کتاب ارزشمند عنایت و توجه ویژه ای دارند.
کتاب نفس شفا که همان الفن السادس من الطبیعیات است در پنج مقاله و سی فصل تالیف شده است. این کتاب شریف در مباحث معرفت نفس و خودشناسی برای طالبان کمال و جویندگان حقیقت راهنمایی جامع است که نفس را از حیث ظاهر تا مرتبه عقل قدسی مورد تحقیق قرار داده است.

عنوان کتاب: شرح نفس شفا

مولف: شیخ الرئیس بو علی سینا

شارح: استاد صمدی آملی

تعداد صفحه: ۷۶۲

 

جناب استاد عصر علامه حسن زاده آملی دامت معالیه در مقدمه تحقیق کتاب نفس شفا اینطور مرقوم فرموده اند که(نقل به ترجمه از شرح نفس شفا):
بسم الله الرحمن الرحیم
حمد مخصوص خدایی است که ملک خویش را بر مثال ملکوتش خلق کرد و ملکوت را بر وزان جبروت خود پایه نهاد تا به ملکش بر ملکوت وی و به ملکوتش بر جبروت او دلالت شود.
درد و سلام بر امدادکننده همت ها، رسول خاتم او و آلش که موازین عدل و امامان امت ها هستند. و بر کسانی که سالک نهج آن ها و هدایتگر به طریق آشکار می باشند. و بعد از حمد و درود و سلام، بر کسی که نفس خویش را اهمال نکرده و خویشتند را به فراموشی نسپرده، مخفی نیست که معرفت نفس تنها راه معرفت واجب تعالی تعالی شأنه و طریق یکتا به ایقانی کردن معاد است که موجب تحصیل سعادت همیشگی است. پس معرفت نفس افضل و انفع معارف است قوله سبحانه: «و همانند کسانی که خود را فراموش کرده و حق تعالی آن ها را از خودشان به فراموشی داده، نباشید که آن ها فاسق هستند.»

حضرت وصیّ امیر المؤمنین علیه السلام فرمود: «به خویشتند جاهل مباش زیرا که جاهل به خود، جاهل به تمام اشیاست.»

و فرمود: «هر آن که خود را شناخت به نهایت هر معرفت و علمی منتهی شد.»

و فرمود: «هر آن که خود را نشناخت از راه نجات بازماند و در ضلالت و جهالات غوطه ور شد.»

و فرمود «معرفت نفس، نافع ترین معارف است.»

و فرمود: «هر که خویشتن را شناخت پروردگار خود را شناخته است.»

استوانه های علم از زمان قدیم به تصنیف صحف نوریه در معرفت نفس انسانی اعتنای شدید کردند و ما تعدادی از آن کتب را در آغاز کتاب مان در باب معرفت نفس به نام گنجینه گوهر روان ذکر کردیم و از آن صحف کریمه، کتاب نفس شفای شیخ الرئیس رضوان الله علیه است و…

 

جناب حضرت علامه حسن زاده آملی کتاب نفس شفای شیخ الرئیس را با عرضه به چند نسخه خطی و چاپی تصحیح نموده اند و جناب استاد صمدی آملی شرح خود را بر مبنای نفس شفای تصحیح شده حضرت علامه افاده نموده اند.

 

فهرست اجمالی کتاب

  • مقدمه تحقیق
    • عوالم سه گانه طولی
    • مراتب نفوس
    • معرفت نفس طریق معرفت اسماست
    • معرفی چند کتاب در معرفت نفس
  • فن ششم از طبیعیات
    • چینش مباحث در طبیعیات
    • بحثی حول ماده و صورت
    • حول علم فکری و اسم و اسم الاسم
    • اشتراک نبات و حیوان
  • مقاله اول
  • فصل اول
    • اثبات نفس و تعریف آن
    • تعریف نفس نزد حاجی سبزواری
    • تن و نفس
    • تعریف نفس نزد ارسطو
    • علت اطلاق نفس بر صور محسوسه
    • قاعده در جوهریت و عرضیت
    • نفس فلکی
    • اثبات نفس به دلیل تجربی شیخ
  • فصل دوم
    • مسالک اربعه در باب نفس
    • شناخت نفس از طریق حرکت
    • شناخت نفس از طریق ادراک
    • شناخت نفس از راه حیات
    • اعتراضات شیخ بر مسلک حرکت
    • اشکال بر قائلین به عدد بودن نفس
    • نقل اقوال قدما از کتاب دروس معرفت نفس
  • فصل سوم
    • ماده قریب و ماده بعید
    • نفس نباتی
    • کیفیت تکامل نفس از منی
    • تأثیر و تأثر نفس و بدن
    • نفس مکمل بدن و حافظ اوست
  • فصل چهارم
    • صدور افعال مختلف نفس در بدن
    • فرق فکر و حدس
    • اقسام چهارگانه تقابل
    • محسوسات مشترکه و مفرده
    • افعال اولی و ثانوی قوا
    • اثبات تعدد قوا در حیوان
  • فصل پنجم
    • تعریف غذا
    • قوای نباتی
    • تعریف قوه نامیه
    • بیان قوه باصره
    • بیان قوای باطنی نفس
    • فرق ادراک اولی و ثانی
    • فرق متخیله و خیال
    • قوه حافظه
    • غقل هیولانی
    • علت بیماری یرقان
  • مقاله دوم
  • فصل اول
    • ترتیب بحث قوا
    • مراحل هضم غذا
    • تفاوت نامیه و غاذیه
    • پندار هراکلیتوس در آتش بودن غاذیه
    • آلت قوه غاذیه
    • مزاج سازی قوه نباتی
  • فصل دوم
    • تعریف ادراک
    • کثرت ملائکه
    • وهم، سلطان قوای جسمانی
    • ادراک عقلی دشوار است
    • اتحاد حاس و محسوس
    • فرق محسوس بالذات و بالعرض
  • فصل سوم
    • ضرورت لامسه
    • دلیل بر ضرورت لامسه
    • لمس طلیعه حواس
    • تفاوت های قوه لامسه با سائر حواس
    • انغمار لمس در طبیعت و ترتیب حواس
    • تعداد قوای لامسه
    • اعتدال مطاج منشاء برکات
  • فصل چهارم
    • ذوق
    • شباهت و تفاوت ذوق با لمس
    • اقسام طعوم
    • حکت خلقت انسان
    • دلیل اصحاب بخار و دخان
    • نظر شیخ در کیفیت ادراک شم
    • بررسی حکایت کرکس ها
  • فصل پنجم
    • ترتیب بحث سمع
    • صوت عرض و حادث است
    • ماهیت صوت
    • آیا صوت در خارج از سمع موجود است
    • تحقیق انیق در قرب و بعد
    • قرع نیازمند به دو حرکت است
    • کیفیت شنیدن پژواک
    • هر صوتی، صدا دارد
    • تموج هوا به حرکت انتقالی نیست